Wat productaansprakelijkheid is

Productaansprakelijkheid is aansprakelijkheid buiten schuld. Veroorzaakt een gebrekkig product schade, dan is de producent daarvoor aansprakelijk, ongeacht of hem iets te verwijten valt. In Nederland staat die regel in artikel 6:185 van het Burgerlijk Wetboek, dat op Europese wetgeving is gebaseerd.

Dat is een ander regime dan gewone wanprestatie. De benadeelde hoeft geen verwijtbaarheid aan te tonen, alleen het gebrek, de schade en het verband daartussen. Uw zorgvuldigheid is dus geen verweer, uw product bepaalt de uitkomst.

Een aansprakelijkheidsverzekering vangt dat risico op. De premie hangt doorgaans af van uw omzet en uw branche. De dekking hangt af van wat er in de polis staat.

Wat er per 9 december 2026 verandert

Richtlijn (EU) 2024/2853 vervangt de regeling uit 1985. De oude richtlijn wordt ingetrokken met ingang van 9 december 2026, maar blijft gelden voor producten die vóór die datum in de handel zijn gebracht. Lidstaten moeten de nieuwe regels uiterlijk op die datum hebben omgezet.

Er ontstaan dus twee regimes naast elkaar, gescheiden door de datum waarop het product op de markt kwam. Voor uw dossier betekent dat: leg vast wanneer een product voor het eerst in de handel is gebracht, want dat bepaalt welk recht van toepassing is.

De richtlijn is bovendien opgesteld met het oog op producten die technisch complexer zijn geworden. Een van de aanleidingen was dat benadeelden moeite hebben bewijs te verzamelen bij nieuwe technologie.

Software is voortaan een product

De richtlijn verduidelijkt dat software voor de toepassing van aansprakelijkheid buiten schuld een product is. Dat geldt ongeacht de wijze van levering of gebruik, dus of de software nu op het apparaat staat, via een netwerk beschikbaar is of uit de cloud komt.

Genoemd worden onder meer besturingssystemen, firmware, computerprogramma’s, applicaties en systemen met kunstmatige intelligentie. Ook software die als component in een ander product is geïntegreerd valt eronder.

Verkoopt u een apparaat met een app of met firmware die u laat ontwikkelen, dan is dat dus niet langer een randverschijnsel in uw dossier. Een gebrek in die software kan tot dezelfde aansprakelijkheid leiden als een gebrek in de behuizing.

Waarom uw dossier uw dekking bepaalt

Bij een claim beoordeelt uw verzekeraar niet alleen de schade maar ook uw documentatie. Blijkt die ten tijde van het schadegeval onvolledig of ongeldig, dan kan hij dekking weigeren. De premie die u al jaren betaalt, verandert daar niets aan.

Dat maakt het dossier tot meer dan een verplichting richting de toezichthouder. Het is ook het bewijsstuk waarmee u tegenover uw verzekeraar aantoont dat u het product rechtmatig op de markt bracht.

De praktische toets is eenvoudig. Zou u vandaag, zonder voorbereiding, van uw bestverkopende product de verklaring, het dossier en de testrapporten kunnen overleggen? Zo niet, dan is uw dekking minder zeker dan uw polis suggereert.

Wie aansprakelijk kan zijn

Niet alleen de fabriek. Wie een product onder eigen merk verkoopt wordt als producent aangemerkt. Ook de importeur die het product de Unie binnenbrengt kan worden aangesproken. Uw positie in de keten bepaalt uw risico, niet de vraag wie het product feitelijk maakte.

Voor private label en import is dat het beslissende punt. U koopt niet alleen voorraad in, u koopt de aansprakelijkheid erbij. De prijs van het product zegt niets over de omvang van dat risico.

Wat er in de praktijk misgaat

Drie situaties komen wij het vaakst tegen. Een polis die jaren doorloopt zonder dat de documentatie ooit is getoetst. Een dossier dat nog naar een oudere uitvoering van het product verwijst. Of een conformiteitsverklaring die niet alle toepasselijke wetgeving bij naam noemt.

• Nooit getoetste documentatie. U betaalt premie voor een dekking waarvan de voorwaarde niet is gecontroleerd.
• Dossier loopt achter op het product. Na een ontwerpwijziging verwijst het bewijs naar een uitvoering die u niet meer verkoopt.
• Onvolledige verklaring. Ontbreekt een toepasselijke handeling, dan verklaart u minder dan u verkoopt.
• Software buiten beeld. Firmware en apps horen vanaf december 2026 uitdrukkelijk bij het product.

Wat u regelt

Toets uw documentatie voordat u haar nodig hebt. Pak uw drie bestverkopende producten en controleer of de verklaring, het dossier en de rapporten kloppen met wat er nu in de doos zit. Leg daarna per artikel vast wanneer het voor het eerst op de markt kwam.

1. Controleer per topproduct of verklaring, dossier en testrapporten actueel zijn en bij elkaar horen.
2. Registreer per artikelnummer de datum van eerste plaatsing op de markt.
3. Breng in kaart welke producten software of firmware bevatten en wie die levert.
4. Lees in uw polis welke voorwaarden aan documentatie worden gesteld.
5. Plan een vast moment per jaar waarop u het dossier tegen het huidige product legt.

Voor de verzekeringskant zelf verwijzen wij u naar uw eigen adviseur. Wij beoordelen de documentatie waarop die dekking rust.

Hoe een controle meestal begint

Bij productveiligheid begint het zelden met een inspecteur aan de deur. Vaker ligt er een brief of een e-mail met een verzoek om documenten en een termijn waarbinnen u moet leveren. Soms is de aanleiding een melding, soms een steekproef, soms een product dat elders in Europa is opgevallen.

Dat verzoek is geen vrijblijvende vraag. De markttoezichtverordening geeft autoriteiten de bevoegdheid om marktdeelnemers te gelasten documenten en gegevens te verstrekken. Niet reageren maakt de zaak dus niet kleiner, het maakt hem alleen ongunstiger.

Tegelijk is een verzoek nog geen verwijt. In veel gevallen wil de toezichthouder simpelweg vaststellen of het dossier bestaat en of het klopt. Wie snel en compleet levert, is meestal snel klaar.

Wat de toezichthouder mag opvragen

De bevoegdheden staan in artikel 14 van de markttoezichtverordening. Zij gaan verder dan alleen documenten. De autoriteit mag ook gegevens over uw toeleveringsketen vragen, over uw distributienet, over de hoeveelheden op de markt en over andere modellen met dezelfde technische kenmerken.

• Documenten en gegevens. Alles wat de conformiteit en de technische aspecten van het product raakt, ongeacht waar het is opgeslagen. Ook toegang tot ingebedde software valt eronder wanneer dat nodig is om de conformiteit te beoordelen.
• Ketengegevens. Van wie u het product betrekt, aan wie u levert, hoeveel er op de markt is en welke verwante modellen dezelfde kenmerken hebben.
• Inspecties ter plaatse. Onaangekondigd, met de bevoegdheid om bedrijfsruimten, terreinen en vervoermiddelen te betreden.
• Monsters kopen. Uitdrukkelijk ook onder valse identiteit, om te inspecteren en te ontleden.
• Online-inhoud. Bij een ernstig risico kan verwijdering van inhoud van een online interface worden gelast. Ook een verplichte waarschuwing voor eindgebruikers behoort tot de mogelijkheden.

Die laatste twee verrassen ondernemers het vaakst. Een testaankoop hoeft niet als zodanig herkenbaar te zijn. En de weg naar uw webshop loopt niet alleen via u, maar ook via uw platform.

Wat u binnen een week moet kunnen leveren

In de praktijk komt het neer op vier stukken: de conformiteitsverklaring, het technisch dossier met de risicobeoordeling, de testrapporten met vermelding van de toegepaste normen plus de gegevens over herkomst en distributie van precies het artikelnummer waar het verzoek op ziet.

Belangrijk is dat die stukken bij elkaar horen. Een dossier waarin het typenummer op het testrapport afwijkt van het nummer op de verklaring roept meer vragen op dan een ontbrekend document. Controleer dus eerst de samenhang en pas daarna de volledigheid.

Kunt u niet alles binnen de termijn leveren, meld dat dan tijdig en geef aan wat wel komt en wanneer de rest volgt. Stilte wordt vrijwel altijd ongunstig uitgelegd.

Welke maatregelen kunnen volgen

De autoriteit kan u gelasten passende maatregelen te nemen om de tekortkoming te beëindigen. Gebeurt dat niet of blijft het risico bestaan, dan kan zij zelf corrigerend optreden. Zij kan het aanbieden van het product verbieden of beperken. Zij kan het ook uit de handel laten nemen of laten terugroepen.

Er zit dus een volgorde in. Eerst krijgt u de kans om het zelf op te lossen. Die kans is meer waard dan bedrijven doorgaans inschatten, want een zelf uitgevoerde correctie is beheersbaar en een opgelegde terugroeping niet.

Daarnaast kunnen sancties worden opgelegd. Hoe die er precies uitzien, bepaalt het nationale recht van de lidstaat waar de overtreding speelt.

Wie de kosten van het toezicht betaalt

Dit punt wordt zelden genoemd. Artikel 15 van de markttoezichtverordening staat lidstaten toe hun autoriteiten de kosten van activiteiten rond non-conformiteit te laten verhalen op de betrokken marktdeelnemer. Daaronder vallen de kosten van tests, van getroffen maatregelen en van opslag.

Of en hoe een lidstaat die mogelijkheid gebruikt, verschilt. Het punt is de rekensom eromheen: bij een product dat niet blijkt te voldoen kunnen de laboratoriumkosten van het onderzoek bij u terechtkomen, boven op de schade aan uw voorraad en uw verkoop.

Wat u beter niet doet

De meeste schade in deze trajecten ontstaat niet door het product maar door de reactie erop. Documenten die achteraf worden gemaakt, antwoorden die de vraag ontwijken en verklaringen die niet aansluiten op wat er in de winkel ligt, vergroten het probleem in plaats van het op te lossen.

• Documenten backdaten. Een dossier dat na de vraag is opgesteld herkent een ervaren inspecteur. Maak liever expliciet dat u nu aanvult en wanneer dat klaar is.
• Doorverwijzen naar de leverancier. Brengt u het product onder eigen naam op de markt, dan bent u het aanspreekpunt. Uw leverancier is uw bron, niet uw vervanger.
• Zwijgen tot de termijn verstrijkt. Een tussenbericht met een realistische planning is bijna altijd beter dan te laat een volledig pakket.
• Alleen het ene artikel oplossen. Wordt één product bevraagd, dan volgen vaak de verwante modellen. De verordening noemt die mogelijkheid met zoveel woorden.

Wat u vandaag doet

Ligt er een verzoek, begin dan met lezen wat er precies wordt gevraagd en op welke artikelnummers het ziet. Verzamel daarna de vier kernstukken voor die nummers en controleer of ze bij elkaar horen. Wijs één persoon aan die contact houdt met de toezichthouder.

1. Noteer de termijn en de exacte vraag. Beantwoord de vraag die er staat, niet de vraag die u verwacht had.
2. Leg de verklaring, het dossier en de testrapporten naast elkaar en controleer of de typenummers overeenkomen.
3. Zoek uit welke verwante modellen dezelfde technische kenmerken hebben en beoordeel die meteen.
4. Wijs één aanspreekpunt aan en houd alle correspondentie op één plek.
5. Bevestig ontvangst van het verzoek, ook als u de stukken nog niet compleet hebt.